Gemeenschapseconomie is een opkomende term van onderzoekers en beleidsmakers. Het gaat over een ander economisch systeem, dan de commerciële economie. In de gemeenschapseconomie staat het welzijn van de gemeenschap centraal, het gaat dus over meer dan geld. Het is gebaseerd op gedeelde verantwoordelijkheid, gedeeld eigendom, samenwerking en gezamenlijke besluitvorming. De economie van gemeenschappen wordt zichtbaar in woongemeenschappen, energiegemeenschappen, gemeenschappelijke voedselvoorziening en gemeenschappelijke zorg en dan vaak ook in combinaties.
Woongemeenschappen
Collectief wonen, collectief particulier opdrachtgeverschap, CrowdBuilding, Erfdelen, de nieuwe vormen van wonen en bouwen nemen in aantal en variatie toe. Er wordt wel gesproken van een ‘derde bouwstroom’, naast traditionele woningbouwcorporaties en projectontwikkelaars wordt gebouwd in opdracht van collectieven. Voorbeeld hiervan is de Nieuwe Meent in Amsterdam met haar motto: Huizen zijn er om te wonen, niet om winst mee te maken. Deze wooncoöperatie is volledig is georganiseerd rondom de principes van de commons. Inwoners van Vledder hebben zelf woonzorgcentrum de Borgstee gerealiseerd waar inwoners van het dorp en omstreken kunnen verblijven. Het 8ste Werk in Kampen stelt het erf open voor mensen die dat nodig hebben. Mensen mogen op adem komen en maximaal anderhalf jaar wonen in een van de acht appartementen, zonder afhankelijk te worden van dure zorgindicaties of persoonsgebonden budgetten.
De Hub Veerkrachtige Gemeenschappen ziet gemeenschapskracht als fundament van weerbaarheid. De hub gaat duurzame (woon)gemeenschappen helpen om veerkrachtiger te worden om ‘polycrisis problemen’, zoals klimaatverandering, aan te kunnen. Ze putten daarbij uit hun eigen praktijkervaring met het ontwikkelen van ecodorpen. Er zijn nog veel meer voorbeelden van nieuwe woongemeenschappen, deze trend is niet meer te stoppen.
Energiegemeenschappen
Met het aannemen van de Wet op Collectie warmte hebben energiecoöperaties recent een eigen status gekregen als gemeenschappen naast markt en overheid. Er is veel in beweging over onze toekomstige energievoorziening. Gemeenschappen gaan hier een nadrukkelijker rol in spelen. Dat is ook te zien in Denemarken, waar tachtig procent van alle warmtenetten door burgercollectieven is georganiseerd.
Kenmerkend voor energiegemeenschappen is dat ze de faciliteiten collectief in eigendom nemen en de ‘winst’ in de community delen. Ook hier raakt het de economie. De beleidsaandacht voor deze energiegemeenschappen stijgt, omdat we zien dat daar een sleutel ligt voor de energievraagstukken. Er wordt onderzocht of ze meer kunnen bijdragen aan het in balans brengen van het energiesysteem en het tegengaan van netcongestie. Voorbeelden zijn Warm Westerkwartier en Flex Citizen.
Voedselgemeenschappen
Voedselgemeenschappen bestaan uit mensen die betrokken zijn bij ‘waar hun eten vandaan komt’. Ze willen voedsel dat is geteeld met respect voor de aarde en betalen daarvoor een eerlijke prijs. Mensen zijn in coöperatief verband mede-eigenaar en hebben zeggenschap. Deze ontwikkeling is niet nieuw, maar neemt dit jaar serieuzere vorm aan en organiseert zich ook beter. Daardoor wordt het makkelijker om kennis te delen en punten te agenderen bij politiek en beleid. Denk aan de Herenboeren, Lenteland-boerderijen, Netwerk Voedselbosbouw, CSA Netwerk Nederland.
Lenteland ontwikkelt boerderijen van de toekomst, van 5 tot 25 hectare groot, waarvan mensen mede-eigenaar kunnen worden in coöperatief verband. Er zijn op dit moment zeven Lenteland-boerderijen, waaronder ’t Gagel, en er wordt gezocht naar meer locaties. Andere voorbeelden van gemeenschapsboerderijen zijn Gelukkige Groentes, Burgerboerderij de Patrijs en De Biesterhof. De potentie van regeneratieve gemeenschapslandbouw en voedselbosbouw is groot.
Delen
